Frank Ankersmit, emeritus hoogleraar intellectuele geschiedenis in Groningen, publiceerde jongstleden zaterdag in NRC een bevlogen artikel over de verwording van onze democratie tot een stempelautomaat voor beleid waartoe al besloten is. Democratie is nog slechts het verschaffen van draagvlak aan voldongen feiten. Zo gaat nu de slopershamer door collectieve voorzieningen om 18 miljard om te buigen, terwijl het onverantwoorde gedrag van de bancaire sector dat oorzaak is van de crisis in het debat nauwelijks een rol speelt.

‘We leven in een wereld zonder alternatieven en waar we ons moeten onderwerpen aan de politiek van het onvermijdelijke’. Ankersmit heeft gelijk voor zover het gaat over de gevolgen van de kredietcrisis. We kunnen niet anders dan garant staan voor de schulden van de Grieken, Ieren en Portugezen, tenzij men zelfmoord als een bruikbare oplossing ziet.

Ongelijk
Maar hij heeft ongelijk als hij stelt dat de noodzaak voor ombuigingen van 18 miljard ook voortvloeit uit de kredietcrisis. Door de kredietcrisis was het begrotingstekort opgelopen tot 5,4 procent in 2009. Volgens het Centraal Economisch Plan van het CPB zou het tekort door het economisch herstel vanzelf dalen tot 2,2 procent in 2012. Volgens die nota een ‘in historisch perspectief wel zeer groot herstel’. In werkelijkheid daalt het tekort nog veel sneller, omdat, niet ongebruikelijk, de economie harder groeit dan door het CPB geraamd.

Net als Frank Ankersmit denkt bijna iedereen dat het onvermijdelijk is om 29 miljard om te buigen (in deze kabinetsperiode 18 miljard) als gevolg van de kredietcrisis. De werkelijkheid is dat we 29 miljard moeten bezuinigen vanwege een ‘technische’ veronderstelling van het CPB in een computermodel. Verondersteld is dat de politiek in de komende veertig jaar de progressie in de inkomstenbelasting steeds verder zal gladstrijken, waardoor mensen die rijker worden geleidelijk minder belasting gaan betalen, en er een tekort ontstaat van 29 miljard.

Geschrapt
Als die veronderstelling zou worden geschrapt en de belastingsystematiek ongewijzigd zou blijven, zou er helemaal niets hoeven te worden omgebogen, ook niet om de gevolgen van de crisis ongedaan te maken. Ik ben benieuwd wat Frank Ankersmit vindt van het volgende stukje recente intellectuele geschiedenis.

Hoewel nauwelijks te geloven, bleek geen enkele politicus van de gevolgen van deze veronderstelling van het CPB op de hoogte. Wel was hun reactie tekenend voor een democratie zonder ideologie. Omdat alle partijen de bezuinigingsdoelstelling hadden aanvaard en daar hun verkiezingsprogramma op hadden gebaseerd, durfde niemand erop terug te komen. Alleen de SP erkende beschaamd de fout. De PvdA maakte daarmee de grootste strategische blunder uit zijn bestaan.

Niveau
Zie wat er deze week in Rotterdam gebeurde. Let ook op het niveau van de verdediging door een intelligent man als Ronald Plasterk die namens de PvdA uitlegt dat deze keuze is gemaakt (wanneer en door wie?) om ‘te voorkomen dat een verpleegkundige in 2060 in het 52-procenttarief zou vallen’. Maar waarom zijn voor een sociaal-democraat belastingtarieven die nu als rechtvaardig worden beschouwd, dat over 50 jaar niet meer, terwijl iedereen dan veel rijker is? Maar ook als je het wel als een probleem ziet zijn er genoeg mogelijkheden dat op te lossen.

Je kunt bijvoorbeeld het eigen huis fiscaal onderbrengen in box drie, waardoor de maximale hypotheekrenteaftrek 30 procent zou worden. De opbrengst daarvan zou Plasterk kunnen aanwenden om zijn verpleegkundige in 2060 tegemoet te komen. Zelfs wetenschappers bleken verslaafd aan de door hen gepropageerde bezuinigingen. In het laatste nummer in het Tijdschrift voor Openbare Financiën in 2009 schreven de hoogleraren Bas Jacobs en Flip de Kam een artikel over de wenselijkheid wijzigingen aan te brengen in de manier waarop het CPB het houdbaarheidstekort berekende.

Gladgestreken
Zowel Jacobs als De Kam keerden zich tegen de ‘technische’ aanname van het CPB dat de progressie in de inkomstenbelasting moet worden gladgestreken. Jacobs vond dat die beslissing niet ‘technisch’ maar politiek van aard is en het leek hem ‘geen probleem om conform de bestaande belastingpraktijk de belastingschijven te indexeren’.

Ook De Kam keerde zich tegen de CPB-methodiek.Hij pleitte ervoor ‘uit te gaan van de wettelijk voorgeschreven automatische inflatiecorrectie van het tarief’. Nadat bleek dat er helemaal geen tekort overbleef als je hun advies volgde, gingen ze toch gewoon door met hun pleidooi voor forse bezuinigingen. Het is nu eenmaal onvermijdelijk, bezuinigd moet er worden, het kan niet verdommen waarom.